Yazd Province Rural Development

تدوین استراتژی­ها و طرح­های کلیدی توسعه روستایی استان یزد

کارفرما: دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری یزد

زمان شروع پروژه: بهمن ماه 1393

استان یزد یکی از بالاترین ضرایب شهرنشینی در کشور را دارد و تنها در حدود 15% از جمعیت یک میلیونی استان در روستاها باقی مانده ­اند. متأسفانه این سیر مهاجرت ادامه داشته، با پیری جمعیت روستایی و تداوم خشک­سالی ­ها، آینده روستاها در استان به عنوان کانون­های مقاومت در برابر کویر، محل تولید و نقطه ثقل پایداری اکوسیستم طبیعی و انسانی با مخاطرات بیشتری در آینده روبروست. پراکندگی فضایی روستاها در استان و عدم تعادل فضایی در ارتباط با قطب­های توسعه­ای و امکانات آموزشی و رفاهی، تداوم کشاورزی سنتی عمدتاً به دلیل خرده ­مالکی و آشنایی اندک روستاییان با دانش جدید، ناکارآمدیِ بیشتر نهادهای توسعه روستایی و عدم رعایت سلسله ­مراتب سکونت­گاهی، وضعیت توسعه روستایی را پیچیده­ تر و حیات روستاها را شکننده ساخته است.

با توجه به چالش­ها و مسایل در پیش روی توسعه روستاها از یک سو و از سوی دیگر اهمیت بسیار زیاد روستا و تداوم حیات آن به ویژه در مناطق کویری، وجود محرومیت و لزوم توسعه پایدار و به تبع آن ارتقای وضعیت معیشت، قابلیت­های انسانی، عدالت اجتماعی و پایداری اکوسیستمی لازم است تا با تحلیل استراتژیک و شناخت وضع موجود، از طریق سنتز استراتژیک به شناخت مسیر درست حرکت در توسعه روستایی دست یافت. در عین حال یافتن راهِ درست، مقدمه حرکت است. با تدوین طرح ­های فرصت ­آفرین کلیدی و پیش­ران توسعه، ضروری است شرایط اتصال استراتژی به عملیات و اجرایی شدن این طرح و در نهایت ارتقای شاخص­ های توسعه روستایی در استان فراهم شود.

اساساً باید توجه داشت که توسعه روستایی چیزی جدا از مقوله توسعه به معنای عام آن نیست. امروزه برای حل مشکلات شهرها مانند حاشیه ­نشینی، فقر و مسایل زیست- محیطی راه حل را در توسعه روستایی، ارتقای وضعیت معیشت و شرایط اجتماعی- فرهنگی آن و توسعه فرصت های شغلی و کسب درآمد در کنار کشاورزی دیده­اند تا با افزایش شرایط زیست بهتر و وضعیت انسانی­ و عادلانه­تر سکونت در روستا، جذابیت محیط­های روستایی افزایش یابد و از مهاجرت روستاییان به شهرها و تبعات آن هم برای خود روستاییان و هم برای شهرها کاسته شود.

توسعه روستایی بدون برنامه، نگرش و یافتن راه صحیح، امکان ­پذیر نیست. پارادایم ­ها، نگرش­ ها، نظریه­ ها و استراتژی­های مختلفی در خصوص توسعه روستایی در جهان آزموده شده است. یافتن راه درست توسعه روستایی متناسب با شرایط اقلیمی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و دانش بومیِ خود و ایجاد هم ­سویی و انسجام نظری برای دست­یابی به انسجام سازمانی و عملی، ضرورت موفقیت و ایجاد تحول در برنامه­های روزمره توسعه روستایی در استان است.

بنابراین تدوین برنامه راهبردی با حداکثر مشارکت و هم­کاری ذی­نفعان اصلی در توسعه روستایی و رسیدن به هم­سویی نظری و تمرکز اراده بر چند طرح کلیدی مبتنی بر استراتژی­های به دست آمده، مقدمه­ای ضروری برای تحول در فرآیند توسعه روستایی استان و به تبع آن توسعه کل استان خواهد بود. تدوین نقشه راه استراتژیک طرح ­های کلیدی توسعه روستایی و شیوه ­نامه دست­یابی به آن، اتصال استراتژی به عملیات و اجرا را تسهیل خواهد کرد.

با توجه به انجام طرح ­های مشابه در توسعه روستایی مانند توسعه روستایی در شهرستان خاتم و اشکذر و نیز تدوین برنامه استراتژیک یا راهبردی طرح بین­المللی منارید در پایلوت بهاباد یزد توسط شرکت تدبیر و توسعه پرنیان، طرح تدوین برنامه راهبردی توسعه روستایی استان یزد تا سطح استخراج طرح ­های کلیدیِ اصلی به این شرکت محول شده است. امید است که این طرح و نتایج آن تاثیر بسزایی در پیشبرد توسعه روستایی استان یزد داشته باشد.